ISSN 2992-9164 (P) · E-ISSN 3030-3990 (E) sayhunaxborotnomasi@mail.ru+998 97 902 09 93
Sayhun ilmiy axborotnomasiGuliston davlat pedagogika instituti · ilmiy-uslubiy jurnal
Filologiya fanlari

Ingliz tilidagi self-help adabiyotlarda psixologik terminlarning o‘zbek tiliga tarjimasi: “atomic habits” asari misolida

  • Qulboyeva Dilshoda
  1. Tashkent Perfect University

Annotatsiya

Bu maqolada zamonaviy ingliz tilidagi self-help adabiyotlarda faol qo‘llanadigan psixologik terminlarning o‘zbek tiliga tarjima qilinish xususiyatlari qiyosiy-chog‘ishtirma va tarjimashunoslik nuqtayi nazaridan o’rganiladi. Tadqiqot materiali sifatida amerikalik yozuvchi Jeyms Klirning “Atomic Habits” asari hamda uning o‘zbek tilidagi “Atom odatlar” nomli tarjimasi tanlangan. Tadqiqotning dolzarbligi self-help adabiyotlarning o‘zbek kitobxonlari orasida keng tarqalib borayotgani, mazkur janrda psixologiya, xulq-atvor, motivatsiya va shaxsiy rivojlanishga oid terminlarning faol ishlatilayotgani hamda ularni o‘zbek tilida adekvat ifodalash masalasi yetarlicha tizimli o‘rganilmaganligi bilan belgilanadi. Ishning asosiy maqsadi asarda qo‘llangan psixologik termin va terminologik birikmalarning o‘zbekcha muqobillarini aniqlash, ularning semantik va funksional muvofiqligini baholash hamda tarjima jarayonida qo‘llangan asosiy usullarni tasniflashdan iborat. Tadqiqotda qiyosiy-chog‘ishtirma, tavsifiy, komponent, semantik, kontekstual va tarjimashunoslik tahlili metodlaridan foydalanildi. Tahlil natijasida psixologik terminlarni tarjima qilishda to‘g‘ridan-to‘g‘ri ekvivalentlashtirish, kalkalash, o‘zlashtirish, semantik transformatsiya, tavsifiy tarjima va kontekstual moslashtirish kabi usullar faol qo‘llanishi aniqlandi. Ayniqsa, cue, craving, response, reward, identity, self-image, reinforcement, habit loop kabi birliklarda lug‘aviy muvofiqlik bilan bir qatorda konseptual va funksional muvofiqlikni ta’minlash zarurligi ko‘rsatildi. Tadqiqot natijalari ingliz-o‘zbek tarjimashunosligi, terminologiya va qiyosiy tilshunoslik uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega.

Kalit so'zlar

Abstract

This article examines the translation characteristics of psychological terms frequently used in contemporary English self-help literature into Uzbek, employing a comparative and translation-studies perspective. The study utilizes Filologiya va uni o‘qitish metodikasi 2026 [3] 169 American author James Clear’s “Atomic Habits” and its Uzbek translation, “Atom Odatlar”, as primary material. The relevance of the study stems from the growing popularity of self-help literature among Uzbek readers, the frequent use of terminology related to psychology, behavior, motivation, and personal development within this genre, and the fact that the issue of adequately rendering these terms in Uzbek has not yet been systematically investigated. The primary objective of the work is to identify Uzbek equivalents for the psychological terms and terminological phrases used in the book, evaluate their semantic and functional correspondence, and classify the main methods employed during the translation process. The study utilizes comparative, descriptive, componential, semantic, contextual, and translationanalysis methods. The analysis reveals that techniques such as direct equivalence, calquing, borrowing, semantic transformation, descriptive translation, and contextual adaptation are actively employed in translating psychological terms. In particular, the study highlights the necessity of ensuring conceptual and functional correspondence—alongside lexical correspondence—for terms such as “cue”, “craving”, “response”, “reward”, “identity”, “self-image”, “reinforcement”, and “habit loop”. The research findings hold both theoretical and practical significance for English-Uzbek translation studies, terminology, and comparative linguistics.

Keywords

  • self-help literature
  • psychological term
  • terminological unit
  • translation
  • comparative analysis
  • English language
  • Uzbek language
  • equivalence
  • translation transformation
  • behavior
  • motivation
  • habit

Iqtibos keltirish

GOST

Qulboyeva D. Ingliz tilidagi self-help adabiyotlarda psixologik terminlarning o‘zbek tiliga tarjimasi: “atomic habits” asari misolida // Sayhun ilmiy axborotnomasi. – 2026. – № 3. – B. 168–182. – URL: https://sayhun.gspi.uz/maqola/291

APA

Qulboyeva D. (2026). Ingliz tilidagi self-help adabiyotlarda psixologik terminlarning o‘zbek tiliga tarjimasi: “atomic habits” asari misolida. Sayhun ilmiy axborotnomasi, (3), 168–182. https://sayhun.gspi.uz/maqola/291